MAATSCHAPPELIJKE IMPACT

Pijn treft niet alleen het lichaam, maar ook het leven. Voor ongeveer 3 miljoen mensen in België is chronische pijn een dagelijkse realiteit die werk, relaties, mentale gezondheid en sociale participatie beïnvloedt. Een gezondheidsenquête door Sciensano (2018) toonde aan dat liefst 28,6 procent van de Belgen ernstige tot zeer ernstige pijnklachten vertoont. Toch blijft de  maatschappelijke impact van pijn vaak onderbelicht.

Pijn als sociaal probleem

Ongeveer 150 miljoen Europeanen lijden aan chronische pijn, evenveel als de bevolking van Duitsland en Frankrijk samen. Pijn is de belangrijkste reden waarom mensen medische hulp zoeken en de grootste oorzaak van invaliditeit. Toch wordt pijnzorg nog steeds onvoldoende gefinancierd en erkend in het beleid.

Chronische pijn leidt tot verminderde levenskwaliteit, verlies van werkvermogen en sociale isolatie. Mensen met pijn ervaren vaak vermoeidheid, concentratieproblemen en emotionele uitputting. Ook hun omgeving – familie, vrienden, collega’s – ondervindt stress, financiële druk en extra zorgtaken.

Economische gevolgen

De economische impact van pijn is enorm. In Europa wordt de totale kost geschat op 240 miljard euro per jaar. Dit omvat directe kosten (zoals medische zorg en medicatie) en indirecte kosten (zoals ziekteverzuim, verminderde productiviteit en arbeidsongeschiktheid). Meer dan 40 miljoen werknemers in de Europese Unie hebben werkgerelateerde musculoskeletale pijn. Dat leidt tot bijna 50% van alle langdurige ziekteverzuim en 60% van de gevallen van permanente arbeidsongeschiktheid.

Volgens cijfers uit 2010 zijn de cijfers in België overeenkomstig. Kijken we alleen naar de ernstige gevallen waarbij de klassieke pijnstillers niet meer helpen, dan lopen de jaarlijkse kosten op tot 11,6 miljard euro. Pijn kost daarmee evenveel als kanker, diabetes en hart- en vaatziekten samen. De jaarlijkse kosten voor diabetes bedroegen in 2010 3,5 miljard euro, voor kanker 3,1 miljard euro en voor hart- en vaatziekten 5 miljard. De medische kosten voor chronische pijn bedragen 1,6 miljard euro, terwijl de de maatschappelijke rekening op 10 miljard staat. Meer dan een vijfde van de patiënten is niet meer aan de slag. Wie wel nog gaat werken, is dubbel zoveel afwezig. Chronische pijn veroorzaakt een enorme daling van productiviteit, en een groot verlies voor onze economie.

“De maatschappelijke kosten van chronische pijnpatiënten lagen in 2010 al even hoog als de kosten van kanker, diabetes en hart- en vaatziekten samen.”

        — Lieven Annemans, hoogleeraar gezondheidseconomie

Stigma en onbegrip

Chronische pijn is vaak moeilijk te begrijpen door de omgeving. Mensen met chronische pijn worden maar al te vaak niet geloofd of ernstig genomen. Ze worden geconfronteerd met onbegrip van hun directe omgeving, werkgevers, maar ook zorgverleners. Niet alleen leidt dit tot zelftwijfels, een laag zelfbeeld, emotionele moeilijkheden en nog meer isolement, maar ook tot een minder gezond omgaan met de pijn.

Daar moeten we bij stilstaan wat dit teweeg brengt.

In een onderzoek wordt beschreven hoe mensen met chronische pijn reageren op het niet geloofd worden in hun pijn. Velen van de bevraagden gaven aan, als reactie op het ongeloof, zelf de pijn trachtten te negeren, en probeerden zo normaal mogelijk te functioneren. Zijzelf wilden zich ook niet onderscheiden van de gezonde bevolking. Maar zij gaven ook aan dat dit ‘doen alsof’ niet hielp om beter met de pijn om te gaan.

Een resultaat van een andere studie zet aan tot nadenken. De deelnemers beweerden dat om geloofd te worden ze zich moesten gedragen als een ziek persoon. Zij ondervonden dat pijn, immobiliteit en passiviteit voor anderen samen hoorden. Actief zijn en nog steeds pijn hebben, kan niet volgens mensen die geen pijn hebben. De deelnemers verwoordden dat de misvattingen en verkeerde verwachtingen van mensen, die niet met pijn leven, passiviteit opleggen. Wat niet is wat de mensen met pijn zelf wilden, waardoor meer stress, ontgoocheling, sociale isolatie, en vooral verwarring, ‘het niet weten’, en zich minderwaardig voelen.

Een studie bij adolescenten, met chronische pijn, toont aan dat ook zij heel vaak de pijn verbergen voor hun omgeving. Zij bleken dit te doen om veroordeling uit de weg te gaan, geen last te zijn voor de omgeving, en ook omdat ze liever als een normaal persoon werden benaderd. Het onderzoek wees ook uit dat de adolescenten hierdoor waakzaam waren voor het gedrag van anderen dat hun zou devalueren. Deze waakzaamheid, het steeds voor zichzelf houden van de pijn, en het doen alsof er geen pijn was, veroorzaakte mentale en emotionele vermoeidheid, en meer sociaal isolement.

Daarentegen zijn er studies die aantonen dat een begripvolle, ondersteunende en betrokken omgeving niet alleen helpt in het omgaan met de pijn, maar ook kan bijdragen tot het hebben van minder pijn.

Meer bewustwording van de ernst van pijn is nodig. Pijn moet erkend worden als een maatschappelijk probleem dat actie vereist.

Wat kan jij doen?

Als pijnpatiënt ben je niet alleen. Door je verhaal te delen, deel te nemen aan lotgenotencontact of onderzoek, help je om pijn zichtbaar te maken. Samen kunnen we zorgen dat pijn niet genegeerd wordt, maar erkend? In de zorg én in de samenleving.